Formacja prawno-polityczna niższych urzędników kancelaryjnych w województwie i guberni lubelskiej (1815–1915). Studium historyczno-prawne jako przyczynek do zrozumienia administracji rosyjskiej na ziemiach polskich

Informacje na temat Formacja prawno-polityczna niższych urzędników kancelaryjnych w województwie i guberni lubelskiej (1815–1915). Studium historyczno-prawne jako przyczynek do zrozumienia administracji rosyjskiej na ziemiach polskich

Autor: Piotr Lisowski

Kanceliści województwa i guberni lubelskiej w latach 1815–1915 należeli do najniższego szczebla carskiej biurokracji. Przepisywali pisma, rejestrowali korespondencję, przyjmowali petentów. Byli trybikami machiny, bez której żadna decyzja administracyjna nie mogłaby zaistnieć. Historia rzadko poświęca im uwagę.

Ta monografia wypełnia tę lukę. Na podstawie blisko pięciuset teczek personalnych z Archiwum Państwowego w Lublinie autor odtwarza prawny i ludzki wymiar służby cywilnej w Królestwie Polskim. Kto mógł zostać kancelistą i na jakich warunkach? Jak wyglądała codzienna praca w urzędzie, co groziło za łapownictwo, pijaństwo czy niesubordynację? W jaki sposób postępująca rusyfikacja zmieniała skład narodowościowy i wyznaniowy korpusu urzędniczego?

Odpowiedzi na te pytania odsłaniają coś więcej niż historię lokalnej administracji. Pokazują mechanizmy, którymi rosyjskie imperium budowało posłuszeństwo i urabiało lojalność, sięgając aż po najniższe szczeble urzędnicze. Model kariery urzędniczej oparty na napoleońskich wzorcach, nakładający się na imperialną logikę caratu, stworzył formację, której ślady autor dostrzega jeszcze w dzisiejszej Rosji.

Książka jest owocem wieloletnich badań archiwalnych i stanowi pierwsze tak szczegółowe opracowanie statusu prawnego kancelistów na terenie Lubelszczyzny w tym stuleciu.

Spis treści

Wykaz skrótów zastosowanych w pracy

Od Żony Autora

Od Autora

Wstęp

Rozdział 1. Organizacja województwa i guberni lubelskiej (1815–1915)

1.1. Terytorialna przynależność i podział administracyjny Lubelszczyzny do 1815 roku

1.2. Województwo lubelskie i jego podział w czasach Królestwa Polskiego

1.3. Struktura organów administracji w Królestwie Polskim z uwzględnieniem jej specyfiki w województwie i guberni lubelskiej

1.4. Podsumowanie

Rozdział 2. Nawiązanie i rozwiązanie stosunku pracy z kancelistą

2.1. Wymogi prawne

2.1.1. Wiek i stan cywilny kancelistów

2.1.2. Wykształcenie

2.1.3. Znajomość języka rosyjskiego

2.1.4. Obywatelstwo i narodowość

2.1.5. Pozytywne referencje oraz postawa uległości

2.1.6. Niekaralność

2.1.7. Problem świadectwa zdrowia

2.1.8. Aplikacja

2.2. Wymogi etyczne

2.3. Nominacja i instalacja na urząd kancelisty

2.3.1. Podmiot uprawniony do dokonania nominacji

2.3.2. Instalacja na urząd

2.5. Rozwiązanie stosunku pracy

2.6. Podsumowanie

Rozdział 3. Uprawnienia, obowiązki i przywileje kancelistów

3.1. Uprawnienia

3.1.1. Prawo do wynagrodzenia

3.1.2. Prawo do wniosku o urlop

3.1.3. Prawo do ubiegania się o awans

3.1.4. Prawo do emerytury

3.2. Obowiązki

3.2.1. Obowiązek rzetelnego wykorzystania czasu pracy

3.2.2. Obowiązek posłuszeństwa przełożonym

3.2.3. Obowiązek przestrzegania tajemnicy państwowej i służbowej

3.2.4. Obowiązek i prawo noszenia munduru

3.3. Przywileje

3.3.1. Zwolnienie z obowiązku służby wojskowej

3.3.2. Zwolnienie z podatków osobistych

3.3.3. Przywileje dla członków rodzin kancelistów

3.4. Podsumowanie

Rozdział 4. Charakterystyka kadry i czynności służbowych kancelistów w województwie (1815–1837) i guberni lubelskiej (1837–1915)

4.1. Kanceliści w strukturze administracji województwa i guberni lubelskiej

4.1.1. Przyporządkowanie kancelistów do urzędów administracji publicznej

4.2. Pochodzenie stanowe kancelistów

4.3. Zatrudnienie przed nominacją na urząd kancelisty

4.4. Charakterystyczne wskaźniki skali procesu rusyfikacji korpusu kancelistów

4.4.1. Argument z analizy struktury korpusu kancelistów pod względem przynależności wyznaniowej

4.4.2. Argument z analizy struktury korpusu kancelistów pod względem pochodzenia terytorialnego

4.5. Charakterystyka pomieszczeń służbowych kancelistów

4.6. Charakterystyka czynności służbowych kancelistów

4.7. Podsumowanie

Rozdział 5. Podstawy prawne i egzekucja odpowiedzialności kancelistów

5.1. Podstawy prawne odpowiedzialności porządkowej i dyscyplinarnej

5.2. Unormowania dotyczące odpowiedzialności cywilnej

5.3. Penalizacja wykroczeń i przestępstw urzędniczych

5.4. Wykroczenia i odpowiedzialności niższych urzędników kancelaryjnych w świetle akt personalnych

5.5. Podsumowanie

Zakończenie

Aneksy

Bibliografia

Słownik

O Autorze