Prawo karne materialne. Nauka o przestępstwie i podstawach odpowiedzialności karnej

Informacje na temat Prawo karne materialne. Nauka o przestępstwie i podstawach odpowiedzialności karnej

Autor: Piotr Góralski

Monografia przedstawia szczegółową analizę fundamentalnych zasad odpowiedzialności karnej oraz nauki o przestępstwie w polskim prawie karnym materialnym. Autor omawia przepisy zawarte w art. 1–31 kodeksu karnego, ukazując ewolucję unormowań kodeksowych od 1932 r. do czasów współczesnych oraz towarzyszące im wyzwania interpretacyjne.

Opracowanie koncentruje się na pięciu kluczowych problemach doktrynalnych, obejmujących m.in. kazuistyczność przepisów, dysonans między teorią a praktyką wykładni, przesunięcie akcentu z winy na obiektywizację odpowiedzialności, a także wpływ podejścia interdyscyplinarnego na dogmatykę prawa karnego. Autor podejmuje rozważania dotyczące relacji między prawem karnym czynu a prawem karnym sprawcy w kontekście takich instytucji prawnych jak usiłowanie nieudolne czy recydywa.

Struktura publikacji obejmuje analizę podstawowych zagadnień prawa karnego, w tym budowy przepisów, kontratypów, przypisania odpowiedzialności oraz form popełnienia przestępstwa. Uwzględnienie bogatego orzecznictwa oraz relewantnej literatury przedmiotu czyni niniejszą pozycję kompleksowym kompendium wiedzy dla teoretyków i praktyków prawa.

Spis treści

Wykaz skrótów

Przedmowa

Rozdział 1. Pojęcie prawa karnego, jego źródła oraz budowa przepisów

1.1. Pojęcie i podział prawa karnego

1.2. Kodeksowe oraz pozakodeksowe prawo karne

1.3. Przepisy karne zawarte w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

1.4. Umowy międzynarodowe jako źródło prawa karnego

1.5. Zwyczaj jako źródło prawa karnego

1.6. Polskie kodyfikacje karne w XX wieku

1.6.1. Przygotowanie i podstawowe założenia kodeksu karnego z 1932 roku

1.6.2. Powojenne ustawodawstwo komunistyczne i właściwości kodeksu karnego z 1969 roku

1.6.3. Przygotowanie i wejście w życie kodeksu karnego z 1997 roku. Zalety i wady nowej kodyfikacji karnej

1.7. Budowa przepisów kodeksu karnego

1.7.1. Uwagi wstępne. Dwuelementowa koncepcja norm sprzężonych

1.7.2. Właściwości przepisów części ogólnej kodeksu karnego

1.7.3. Charakterystyka unormowań zawartych w części szczególnej kodeksu karnego. Trójelementowa struktura normy karnej

1.7.3.1. Hipoteza

1.7.3.2. Dyspozycja normy oraz jej formy i podziały

1.7.3.3. Pojęcie i rodzaje sankcji karnych

Rozdział 2. Rozwój szkół i kierunków myśli naukowej w prawie karnym

2.1. Uwagi wstępne

2.2. Kierunek postępowo-humanitarny (połowa XVIII wieku – początek XIX wieku)

2.3. Szkoła klasyczna prawa karnego (XIX wiek)

2.4. Szkoła pozytywna (modernistyczna)

2.4.1. Szkoła antropologiczna prawa karnego

2.4.2. Szkoła socjologiczna prawa karnego

2.5. Ruch obrony społecznej

2.5.1. Pierwszy (włoski) okres rozwoju ruchu obrony społecznej – nurt radykalny

2.5.2. Nowa obrona społeczna (nurt umiarkowany)

2.6. Abolicjonizm

2.7. Neoklasycyzm i ekonomiczna teoria przestępczości

2.8. Wnioski – cele i funkcje spełniane przez współczesne prawo karne

Rozdział 3. Obowiązywanie ustawy karnej pod względem czasu, miejsca i osób

3.1. Początek i koniec obowiązywania ustawy karnej

3.2. Czas popełnienia przestępstwa

3.3. Zmiana ustawy karnej w czasie – reguły tzw. prawa intertemporalnego (art. 4 k.k.)

3.4. Obowiązywanie ustawy karnej pod względem miejsca i osób (tzw. interlokalne prawo karne)

3.4.1. Miejsce popełnienia przestępstwa

3.4.2. Zasada terytorialności

3.4.2.1. Immunitety jako wyjątki od zasady terytorialności

3.4.3. Zasada narodowości podmiotowej (zasada podmiotowa, zasada obywatelstwa)

3.4.4. Zasada narodowości przedmiotowej (zasada przedmiotowa-ochronna)

3.4.5. Zasada represji wszechświatowej (inaczej zasada represji konwencyjnej, zasada ścigania uniwersalnego)

3.5. Dopuszczalność ponownego osądzenia w Polsce czynu, za który wymierzono karę w państwie obcym

Rozdział 4. Pojęcie przestępstwa i jego struktura

4.1. Uwagi wstępne – ogólne znamiona przestępstwa

4.2. Czyn człowieka

4.3. Społeczna szkodliwość czynu (materialna treść przestępstwa)

4.4. Bezprawność czynu (formalna cecha przestępstwa)

4.5. Pojęcie, formy i koncepcje winy w prawie karnym

Rozdział 5. Okoliczności wyłączające bezprawność czynu

5.1. Charakterystyka okoliczności wyłączających bezprawność oraz ich klasyfikacja

5.2. Kontratypy zawarte w części ogólnej kodeksu karnego

5.2.1. Obrona konieczna

5.2.2. Stan wyższej konieczności

5.2.3. Działanie w warunkach eksperymentu (dozwolone ryzyko nowatorskie)

5.2.3.1. Powszechne, dozwolone ryzyko poznawcze

5.2.3.2. Dozwolone ryzyko działań medycznych

5.3. Wybrane kontratypy występujące w części szczególnej kodeksu karnego

5.3.1. Usprawiedliwione spowodowanie uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia dziecka poczętego (art. 157a § 2 k.k.)

5.3.2. Dozwolona krytyka (art. 213 § 1–2 k.k.)

5.3.3. Niezawiadomienie o przestępstwie (art. 240 § 2 k.k.)

5.3.4. Uchylenie odpowiedzialności za propagowanie ustroju totalitarnego (art. 256 § 3 k.k.)

5.4. Kontratypy zawarte w części wojskowej kodeksu karnego

5.4.1. Odmowa wykonania rozkazu przestępczego lub jego niewykonanie (art. 344 § 1 k.k.)

5.4.2. Działanie w warunkach tzw. ostatecznej potrzeby (art. 319 k.k.)

5.5. Niektóre kontratypy ustawowe zawarte poza kodeksem karnym

5.5.1. Świadczenia medyczne i estetyczne

5.5.2. Warunki przeprowadzenia legalnej aborcji

5.5.3. Dozwolona samopomoc

5.6. Kontratypy pozaustawowe

5.6.1. Ryzyko sportowe

5.6.2. Działanie w warunkach uprawnień i obowiązków służbowych

5.6.3. Wychowawcze karcenie osób małoletnich

5.6.4. Zgoda dysponenta dobra prawnego

5.6.5. Ortotanazja – odstąpienie od zabiegu uporczywej terapii uchylające odpowiedzialność karną za tzw. eutanazję bierną

5.6.6. Uśmierzanie bólu znoszące przypisanie odpowiedzialności karnej za zabójstwo (tzw. eutanazja pośrednia)

5.6.7. Wręczanie dowodów wdzięczności osobom pełniącym funkcje publiczne

5.6.8. Zwyczaje o charakterze świątecznym, rytualnym i obrzędowym

Rozdział 6. Okoliczności wyłączające lub umniejszające winę

6.1. Uwagi wstępne

6.2. Nieosiągnięcie przez sprawcę wieku odpowiedzialności karnej

6.3. Zachowanie będące wynikiem pozostawania pod wpływem błędu

6.3.1. Klasyfikacja i funkcje błędów na gruncie kodeksu karnego

6.3.2. Błąd co do znamienia czynu zabronionego

6.3.3. Błąd dotyczący okoliczności uprzywilejowującej

6.3.4. Błąd co do kontratypu

6.3.5. Błąd co do okoliczności wyłączającej winę

6.3.6. Błąd co do prawa

6.4. Niepoczytalność oraz poczytalność ograniczona

6.4.1. Uwagi wstępne

6.4.2. Choroby psychiczne

6.4.3. Upośledzenie umysłowe

6.4.4. Inne zakłócenia czynności psychicznych

6.5. Odpowiedzialność karna osób popełniających czyn zabroniony pod wpływem środków psychoaktywnych. Zachowanie w warunkach stanu tzw. zawinionej niepoczytalności

6.6 Wykonanie rozkazu w warunkach anormalnej sytuacji motywacyjnej (art. 318 k.k.)

Rozdział 7. Formy stadialne popełnienia przestępstwa

7.1. Uwagi ogólne

7.2. Przygotowanie

7.2.1. Historyczny rozwój i przekształcenia instytucji

7.2.2. Przygotowanie czynu zabronionego w kodeksie karnym z 1997 roku

7.2.2.1. Znamiona karalnych czynności przygotowawczych

7.2.2.2. Dobrowolny, czynny żal i jego konsekwencje prawne

7.3. Usiłowanie

7.3.1. Powstanie i ewolucja konstrukcji usiłowania

7.3.2. Ustawowa istota usiłowania w świetle obowiązującej regulacji prawnej

7.3.2.1. Usiłowanie udolne

7.3.2.2. Usiłowanie nieudolne

7.3.3. Karalność usiłowania

7.3.4. Czyny żal sprawcy usiłującego popełnić czyn zabroniony

Rozdział 8. Formy zjawiskowe popełnienia przestępstwa

8.1. Uwagi ogólne – ewolucja karalności form zbiorowego popełniania przestępstw

8.2. Sprawcze formy zjawiskowe

8.2.1. Postacie sprawcze o charakterze wykonawczym

8.2.1.1. Sprawstwo indywidualne wykonawcze

8.2.1.2. Współsprawstwo

8.2.2. Postacie sprawcze o charakterze niewykonawczym

8.2.2.1. Sprawstwo kierownicze

8.2.2.2. Sprawstwo polecające

8.3. Niesprawcze formy realizacji przestępstwa

8.3.1. Podżeganie

8.3.2. Podżeganie a prowokacja

8.3.3. Pomocnictwo

8.4. Indywidualizacja karalności zachowań osób współdziałających a relikty odpowiedzialności akcesoryjnej

8.5. Czynny żal osób współdziałających w przestępstwie

8.6. Formy zjawiskowe przekształcone w postaci sprawstwa w ramach przestępstw sui generis, stypizowane w części szczególnej kodeksu karnego

Rozdział 9. Ustawowe znamiona czynów zabronionych, klasyfikacje przestępstw oraz zasady przypisania sprawcy odpowiedzialności karnej

9.1. Uwagi ogólne

9.2. Przedmiot ochrony a przedmiot czynności wykonawczej

9.3. Podmiot przestępstwa

9.4. Strona przedmiotowa przestępstwa

9.4.1. Przestępstwa popełnione poprzez działanie lub zaniechanie oraz przestępstwa formalne i materialne

9.4.2. Kwalifikowane i uprzywilejowane typy przestępstw

9.4.3. Wypadek mniejszej wagi jako szczególna postać przestępstwa typu uprzywilejowanego

9.4.4. Związek przyczynowy jako element strony przedmiotowej przestępstwa

9.4.5. Problematyka obiektywnego przypisania skutku

9.5. Strona podmiotowa przestępstwa

Rozdział 10. Zbieg przestępstw i zbieg przepisów ustawy (wielość oraz jedność czynów przestępnych)

10.1. Uwagi wstępne

10.2. Historyczny rys zagadnienia

10.3. Pozorny zbieg przestępstw

10.4. Realny zbieg przestępstw

10.5. Pozorny oraz pomijalny zbieg przepisów

10.6. Realny (rzeczywisty) zbieg przepisów

Bibliografia